تاریخچه میگوی آب شیرین
تاریخچه:
تولید تجاری میگوی مالزیایی ماکروبراکیوم روز نبرگی (Macrobrachium rosenbergii ) با انجام فعالیتهای تحقیقاتی مداوم و با اقدامات تجاری در ایالت متحده امریکا صورت گرفته است.
اگر چه گونه های دیگری از جنس ماکروبراکیوم در نواحی جنوبی آمریکا به صورت بومی وجود دارند ولی این گونه ها به واسطه ی استعداد کم در رسیدن به سایز مناسب و مطلوب و در نتیجه عدم بازارپسندی آن ، به عنوان طعمه برای اهداف صید مورد استفاده قرار می گیرند .
فن آوری تولید پایه ای میگوی ماکروبراکیوم روزنبرگی از اواخر دهه 1950 میلادی در مالزی توسعه و گسترش یافت و در طی سه دهه اخیر نیز کشورهایی نظیر امریکا (هاوایی) و فلسطین اشغالی به این امرمبادرت ورزیده اند.
در طول دهه 1970 و اوایل دهه 1980 میلادی ، ایالتهای کارولینای جنوبی ، فلوریدا ، تگزاس ، لویی زیانا هدایت و راهبری پروژه های تحقیقاتی و فن آوری تولید پایه ای این گونه به همراه اقدامات بازاریابی ، عمل آوری و فر آیند تولید بچه میگو در مراکز تکثیر را بر عهده داشته اند.
در سال 1984 میلادی دانشگاه ایالتی می سی سی پی ،برنامه تحقیقاتی گسترده ای را برای توسعه وهمچنین ارزیابی فر آیند عملیات مدیریتی در تولید این گونه را آغاز نمود که نتایج آن منجر به برقراری فن آوری تولید تجاری در آن کشور شد.
قبل از سال 1989 میلادی این تفکر حاکم بوده است که پرورش میگوی ماکروبراکیوم روزنبرگی از نظر بیو لوژیکی در نواحی جنوب آمریکاقابل دستیابی و امکان پذیر ولی از نظر اقتصادی عملی و اجرایی نیست ولی با تلاشهای انجام شده در طی 6 سال گذشته و با اجرای عملیات مدیریتی نوین و طراحی پروژه های تحقیقاتی و کاربردی و متدهای ارزیابی پرورش، پتانسیل اقتصادی پرورش تجاری این گونه در نواحی جنوبی آمریکا به اثبات رسیده است.
روزنبرگی در ایران:
میگوی آب شیرین برای اولین بار در سال 1989 از کشور تایلند وارد ایران گردید و با وجود تلاشهای انجام گرفته تکثیر آن میسر نگردید ،لذا در سال 1993 با دعوت شرکت سهامی شیلات ایران ،کار شناسان تایلندی وارد ایران شدند(1993،kessanchai )و بررسیهایی را در مورد تکثیر و پرورش میگوی آب شیرین انجام دادند که نهایتا گزارشی مبنی بر متناسب بودن شرایط استان خوزستان جهت پرورش و تکثیر این گونه تدوین گردید.در این گزارشها بدون توجه به میزان شوری آب ،مقدار مطلوب آن را 2 تا 12 قسمت در هزار بیان نمودند (فشتمی1375).
طی سالهای 1369 و 1370 مجموعا تعداد 45 عدد میگوی مولد روزنبرگی 4 ماهه از کشور بنگلادش وارد ایران گردید که از این تعداد 12 عدد از مولدین تخمهای خود را به لارو تبدیل نمودند.
در سال 1375 به منظور حفظ ذخایر و پرورش میگو های مولد روزنبرگی تعداد 5400 عدد میگوی آب شیرین به مرکز تکثیر میگوی بندر امام خمینی انتقال یافت و مورد مراقبت قرار گرفت و در اواخر همان سال عملیات تکثیر انجام شد ،لیکن به دلیل شروع فصل تکثیر میگوی آب شور ، در عمل نگهاری میگوهای آب شیرین در مخازن بتونی میسر نشد و به ناچار اکثر میگوها به یک استخر خاکی در مرکز شهید ملکی انتقال داده شدند و تنها تعداد معدودی ویگو در یکی از اتاقهای تخم ریزی نگهداری و عملیات تکثیر در آنها ادامه یافت .در اولین نوبت 3650 عدد بچه میگوی روزنبرگی تولید شد که برای پرورش به استان کرمانشاه انتقال یافت در دومین نوبت با رفع بعضی ازمشکلات از جمله مراقبتهای بهداشتی بیشتر از 35000 عدد بچه میگوی روزنبرگی تولید شد که برای پرورش به مزارع واقی در شهرستان شوشتر منتقل شدند .(صادقی ،نوروزی ص 12،13)
رده بندی :
بطور کلی با کنون 150 گونه میگوی آب شیرین شناسایی گردیده است که از این تعداد 40 گونه متعلق به جنس macrobrachium میباشد از بین 40 گونه متعلق به این جنس ، سه گونه دارای جثه ای بسیار درشت میباشند که عبارتند از :
Macrobrachium rosenbergii
Macrobrachium carcinus
Macrobrachium americanus
میگوی روزنبرگی متعلق به سلسله جانوران ،شاخه بند پایان ،رده سخت پوستان ، زیر رده اومالاکاستراکا ، راسته ده پایان، زیر راسته ده پایان شناور ، خانواده پالمونیده، و جنس ماکروبراکیوم میباشد.( Barenes,1987.Lee and Wichins, 1998 )
در جنس ماکروبراکیوم چندین گونه مهم تجاری وجود دارند که در کشورهای مختلف جهان وجود داشته و به امر تکثیر و پرورش آن مبادرت مینمایند که به شرح زیر میباشند :
M.carcinus M.rosenbergii M.idae
M.nipponensis M.biymanicum choprai M.rude
M.uillosimanum M.scarbriculum M.lar
M.malcomsonii M.geron M.ohione
M.lamarre M.trompi M.mirabile
M.americanus M.acanthurus M.mirmanicum
M.chainase
چرخه زندگی :
همانطور که از نام این نوع میگو بر می اید ،میگوی آب شیرین ، آبهای شیرین نظیر رودخانه ها ،آبگیرها ،نهر ها ، دریاچه های آب شیرین کانالها و مردابها را جهت زیست ترجیح میدهد و در بخشی از زندگی خود (تولید مثل) به آبهای لبشور مهاجرت میکنند.
میگوی روزنبرگی جهت رشد نیز مانند سخت پوستان دیگر به طور منظم اسکلت خارجی (پوست) خود را میاندازد .این فرایند به پوست اندازی موسوم است و با افزایش ناگهانی در اندازه و وزن همراه است.در چرخه زندگی ماروبراکیوم روزنبرگی چهار مرحله مشخص وجود دارد که شامل تخم ، لارو ،پست لارو و بالغ میباشد.
چرخه زندگی میگوی روزنبرگی را میتوان به شرح زیر خلاصه نمود :
آمیزش بالغها با گذشتن نطفه در یک توده ژلاتینی در زیر قسمت سر سینهء بدن ماده (بین پاهای حرکتی )منطقه ای بنام تلیکوم صورت میگیرد .امکان جفتگیری موفقیت آمیز تنها بین نرهای دارای پوسته سخت و ماده های بالغ که تازه ، قبل از جفتگیری پوست اندازی کرده اند صورت میگیرد .(در این حالت تلیکوم ماده باز بوده و امکان دریافت اسپرم از میگوی نر وجود دارد).زمان اوج فعالیت تولید مثلی میگوی روزنبرگی بدین صورت است که شدت آن در ماه های اسفند تا خرداد (مارس تا آگوست )و مهر و آبان (اکتبر و نوامبر ) مشاهده گردیده است .(دادگر ،1379)
تعداد تخمهایی که در یک دوره تولید مثلی تولید میشود به عواملی نظیر اندازه میگوی ماده ،وزن،سن ، شرایط محیطی و تغذیه ای آن بستگی دارد اما بطور متوسط یک میگوی ماده 10-12 سانتیمتری حدود 10000 تا 30000 عدد تخم و یک میگوی بالغ 70 گرمی 80000 تا 100000 عدد تخم میگذارد (صادقی و نوروزی،
ویژگی های زیستی میگو:
جهت پرورش میگوی آب شیرین مطالعه درزمینه ویژگی های زیستی آن بسیارحایز اهمیت می باشد
چراکه هرچه دانش کارشناسان درباره ی مسایل زیستی میگوی آب شیرین ازجمله تغذیه،تولید مثل، پوست اندازی وغیره بیشتر باشد،پرورش وتکثیراین میگونیز باموفقیت بیشتری همراه خواهد بود.
1.محل زیست:
میگوی آب شیرین درآبهای شیرین وآب شور (رودخانه ها،نهرها،آبگیرها،دریاچه هاو،مردابهاو...)
مناطق گرمسیریونیمه گرمسیری سراسردنیازیست می کند.اغلب گونه ها درمرحله ی لاروی به آب شور نیاز دارندوبنابراین درآبهایی یافت می شوندکه به طورغیرمستقیم بادریا درارتباط هستند.
باوجود این،بعضی ازگونه هاچرخه ی زندگی خودرادر دریاچه های داخلی آب شوریا شیرین تکمیل
می کنند.
2.تولید مثل:
عمل جفت گیری دراین گونه درهنگام شب صورت می گیردوگاه ساعتها به طول می انجامد بدین
ترتیب که میگوی نر،میگوی ماده راتعقیب نموده وبه وسیله ی جفت دوم ازپاهای حرکتی ودراختیار گرفتن کلیه ی زوایدحرکتی ماده ان را مطیع ساخته وبدین ترتیب اجازه ی هیچ گونه حرکتی رابه ماده نمی دهدوبه تدریج میگوی ماده راوارد می کندتا کاملابرگشته وآماده ی دریافت اسپرم شده وآن رادرتلیکوم خودجای می دهد.چند ساعت بعد میگوی ماده باحرکت دودی شکلی که ازسطح آب به سمت عمق انجام می دهد.تخمک رادر کیسه ی محتوی اسپرم عبور داده وبه این صورت لقاح تخمک وتشکیل تخم راباعث می شود.سپس تخمهادرزیرشکم بین پاهای شنا به وسیله ی لایه ی نازکی نگهداری وحفظ شده تا مراحل تکاملی (انکوباسیون)انجام شود.
3.پوست اندازی:
رشدمیگوی آب شیرین همانند سایر سخت پوستان انقطاع پذیر بوده ولذا افزایش وزن وجثه صرفاً باپوست اندازی های مکرّرصورت می گیردکه خود به عواملی نظیر کیفیّت وکمیّت غذا،تغذیه،دما،
طول روز،شدّت جریان آب وغیره بستگی دارد.
4.قطع وترمیم عضو:
این عمل به میگوی آب شیرین اجازه می دهد تادرمواقع خطرباقطع سریع عضووجمع کردن بدن به سمت عقب گریخته ورهایی یابد مانند خرچنگ دراز آب شیرین(صمدزاده،1374)
5.تغذیه:
این گونه از لحاظ تغذیه ای همه چیزخوار بوده ودر محیط طبیعی ازبقایای گیاهیوجانوری،لارو حشرات آبزی،لارونرم تنان وسخت پوستان ،زیو پلانکتون هادرمرحله ی لاروی وغیره تغذیه می کند.
اگر غذادرمحیط به اندازه ی کافی وجود نداشته باشدبه هم جنس خواری روی می آورد،همچنین هم جنس خواری درنوزادان هم سن بسیارکمتر دیده می شود(قشمشمی،1375)